Tác giả: Phan Ngọc Vinh, Founder & CEO THE MONEST
Hãy hình dung một tập tài liệu dày, bìa in nhũ, nằm dưới chồng hóa đơn trong phòng giám đốc
Đó là rủi ro của một bản chiến lược thương hiệu được viết ra để trình bày chứ không phải để dùng
Có thể chủ doanh nghiệp đã trả tiền, đã ngồi họp, đã gật đầu với những chữ như sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cốt lõi
Rồi sáng thứ Hai, giá khuyến mãi, mẫu bao bì mới hay nội dung quảng cáo vẫn có thể được quyết bằng cảm giác
Bài này đi theo một hướng khác: chúng tôi coi chiến lược thương hiệu là một bộ luật ra quyết định
Thước đo là việc nó giúp anh chị nói “không” với những gì, không phải độ dày của tập tài liệu
Bài gồm một định nghĩa ngắn gọn, bảy thành phần cần có và bản chiến lược một trang để điền ngay
Tiếp theo là quy trình tham khảo sáu bước để xây dựng chiến lược thương hiệu, cùng một bài kiểm tra ba quyết định
Cuối bài là các yếu tố làm chi phí tư vấn tăng giảm và phần hỏi đáp cho những băn khoăn hay gặp
Chiến lược thương hiệu là gì?
Chiến lược thương hiệu là tập hợp những lựa chọn có chủ đích: doanh nghiệp muốn được ai nhớ đến, vì điều gì, khác đối thủ ở đâu
Kèm theo đó là những điều doanh nghiệp chấp nhận không làm để giữ được sự khác biệt ấy
Chữ quan trọng nhất trong định nghĩa này là “lựa chọn”
Một bản chiến lược không loại bỏ điều gì thì chưa phải chiến lược, chỉ là danh sách mong muốn
Chiến lược đứng phía trên logo, bao bì, website và quảng cáo: nó là đề bài, còn thiết kế là lời giải
Đề bài mơ hồ thì lời giải đẹp đến đâu cũng khó chấm đúng sai
Với chủ doanh nghiệp, cách hiểu thực dụng là thế này
Chiến lược tốt giúp nhân viên mới, nhà thiết kế, đơn vị quảng cáo và chính anh chị cùng đi đến một quyết định
Điều đó đúng với cùng một tình huống, kể cả lúc anh chị vắng mặt
Bảy thành phần của một chiến lược thương hiệu
Chúng tôi chia chiến lược thương hiệu thành bảy thành phần, mỗi thành phần trả lời một câu hỏi riêng
Nếu hai thành phần cùng trả lời một câu, hãy cân nhắc gộp lại
1 – Mục đích
Doanh nghiệp tồn tại để thay đổi điều gì cho khách hàng, ngoài việc bán được hàng?
Một mục đích tốt đủ cụ thể để loại được vài cơ hội kinh doanh
Nếu câu mục đích hợp với nhiều ngành khác nhau, nó chưa nói gì về anh chị
2 – Khách hàng mục tiêu
Không phải “nam nữ trong độ tuổi đi làm”, mà là một con người trong một tình huống mua cụ thể
Hãy mô tả họ đang lo điều gì, đang so sánh anh chị với ai và điều gì khiến họ chần chừ trước khi trả tiền
3 – Định vị thương hiệu
Định vị thương hiệu là vị trí anh chị muốn chiếm trong đầu khách hàng so với các lựa chọn khác
Vị trí ấy được viết gọn thành một câu định vị: dành cho ai, thuộc loại gì, khác ở điểm nào, vì sao khách nên tin điểm khác đó
4 – Giá trị
Giá trị tốt là vài nguyên tắc hành xử có giá phải trả
Ví dụ, “chậm mà chắc” nghĩa là chấp nhận từ chối đơn hàng gấp
“Chất lượng” hay “uy tín” thì rất nhiều doanh nghiệp cùng nhận, nên khó phân biệt ai với ai
5 – Cá tính
Nếu thương hiệu là một người, người đó nói chuyện thế nào trong cuộc họp, trên bao bì, khi xin lỗi khách?
Cá tính định hướng giọng điệu thương hiệu (brand voice), màu sắc và nhịp hình ảnh
Nó cũng giúp thiết kế về sau đi đúng hướng
6 – Thông điệp
Thông điệp gồm một câu chủ đạo cùng một vài ý hỗ trợ, mỗi ý có một bằng chứng thật của doanh nghiệp đi kèm
Thông điệp thiếu bằng chứng dễ biến thành khẩu hiệu suông
7 – Kiến trúc thương hiệu
Khi doanh nghiệp có nhiều dòng sản phẩm hay nhiều thương hiệu con, kiến trúc thương hiệu quy định quan hệ giữa chúng
Có ba hướng: dùng chung một tên mẹ, để mỗi dòng đứng riêng, hoặc kết hợp cả hai
Lựa chọn này ảnh hưởng đến chi phí quảng cáo và khả năng mở rộng về sau
Bản chiến lược thương hiệu một trang
Chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp, dù nhỏ, rút chiến lược về một trang giấy treo được lên tường
Tài liệu dài vẫn cần cho người làm chuyên môn, nhưng trang này nên là thứ được mở ra hằng ngày
Anh chị điền thử mẫu dưới đây ngay hôm nay
Ô nào bỏ trống quá lâu thường là chỗ chiến lược còn hổng
MẪU CHIẾN LƯỢC THƯƠNG HIỆU MỘT TRANG
Mục đích: chúng tôi tồn tại để [ ] cho [ ]
Khách hàng mục tiêu: người đang [ ], lo nhất về [ ], hiện đang chọn [ ] thay cho chúng tôi
Định vị: dành cho [ ], thương hiệu [ ] là lựa chọn [ ] mang lại [ ], vì chúng tôi [ ]
Giá trị và cái giá phải trả: vì coi trọng [ ] nên chúng tôi không [ ], vì coi trọng [ ] nên chúng tôi không [ ], vì coi trọng [ ] nên chúng tôi không [ ]
Cá tính: giống một người [ ], nói chuyện [ ], tránh [ ]
Thông điệp chủ đạo: [ ]
Ba bằng chứng: [ ], [ ], [ ]
Kiến trúc thương hiệu: [ ] một tên mẹ chung, [ ] mỗi dòng một thương hiệu riêng, [ ] kết hợp
Điều chúng tôi từ chối làm: [ ]
Lưu ý: mẫu này dùng trong nội bộ
Khi đưa ra quảng cáo công khai, các từ như duy nhất, nhất, số một cần có tài liệu chứng minh
Nội dung này không phải tư vấn pháp lý
Quy trình xây dựng chiến lược thương hiệu qua sáu bước
Đây là quy trình tham khảo mà chúng tôi khuyến nghị
Thời lượng từng bước tùy quy mô và mức chuẩn bị của doanh nghiệp
Bước 1 – Nghe doanh nghiệp: có thể phỏng vấn chủ doanh nghiệp và những người ra quyết định, gom số liệu bán hàng, phản hồi khách và tài liệu cũ
Mục tiêu là biết doanh nghiệp đang thật sự kiếm tiền từ đâu, chứ không phải doanh nghiệp nghĩ mình kiếm tiền từ đâu
Bước 2 – Nghe khách hàng: có thể trò chuyện với khách mua nhiều, khách vừa bỏ đi và người chưa từng mua
Những chữ họ dùng để kể về sản phẩm là nguyên liệu rất quý cho phần thông điệp
Bước 3 – Đọc thị trường: có thể xếp đối thủ lên một bản đồ theo hai tiêu chí khách hàng quan tâm
Sau đó tìm khoảng trống mà doanh nghiệp đủ năng lực chiếm giữ
Bước 4 – Chọn và viết: nên soạn vài hướng định vị khả thi, cân ưu nhược của từng hướng, chốt một hướng và viết thành bản một trang
Bước 5 – Thử trên quyết định thật: nên đem bản nháp áp vào những quyết định đang chờ
Phần tiếp theo mô tả cách làm cụ thể
Bước 6 – Biến thành công cụ: nên viết hướng dẫn giọng điệu thương hiệu, đề bài cho nhận diện, bao bì và nội dung
Sau đó hẹn ngày rà lại khi thị trường hoặc mô hình kinh doanh thay đổi
Chúng tôi khuyến nghị không bỏ qua bước 5, vì đó là lúc chiến lược rời trang giấy để đi vào công việc hằng ngày
Bài kiểm tra ba quyết định: chiến lược thương hiệu của anh chị có dùng được không?
Lấy ba quyết định doanh nghiệp đã đưa ra trong tháng vừa rồi, chẳng hạn một đợt giảm giá, một sản phẩm mới, một mẫu quảng cáo
Với từng quyết định, mở bản chiến lược một trang và tự hỏi
Nếu chỉ dựa vào trang giấy này, một người không quen anh chị có đi đến cùng quyết định đó không?
Ba lần “có” là dấu hiệu tốt rằng chiến lược đang làm việc
Một hay hai lần “không” cho thấy phần định vị hoặc giá trị có thể còn chung chung
Nếu cả ba lần đều “không”, bản chiến lược nhiều khả năng mới là đồ trang trí
Đây là cách tự kiểm nhanh của chúng tôi, không phải thước đo chuẩn
Kiểm tra thêm bằng hai câu hỏi ngắn
Nhân viên bán hàng có nói lại được câu định vị bằng lời của chính họ không?
Doanh nghiệp đã từng từ chối điều gì vì nó trái với chiến lược chưa?
Nếu chưa từng từ chối điều gì, rất có thể chiến lược chưa thật sự được dùng
So sánh chiến lược thương hiệu, kế hoạch marketing và bộ nhận diện
Ba thứ này dễ bị gộp làm một trong báo giá lẫn trong cuộc họp
Bảng dưới đây tách chúng ra để anh chị biết mình đang mua gì
Bảng mô tả những khác biệt thường gặp, ranh giới ngoài thực tế có thể mờ hơn
| Tiêu chí | Chiến lược thương hiệu | Kế hoạch marketing | Bộ nhận diện thương hiệu |
|---|---|---|---|
| Câu hỏi trả lời | Chúng ta là ai, cho ai, khác ở đâu | Làm gì, trên kênh nào, trong giai đoạn nào | Thương hiệu trông và nghe ra sao |
| Vòng đời | Vài năm, rà mỗi năm một lần và chỉ sửa khi mô hình kinh doanh đổi | Theo quý hoặc theo năm | Ổn định lâu, làm mới khi định vị thay đổi |
| Người dùng chính | Ban lãnh đạo và các đối tác sáng tạo | Đội marketing, đơn vị chạy quảng cáo | Nhà thiết kế, nhà in, đội nội dung |
| Đầu ra | Bản một trang và tài liệu nền | Lịch triển khai, ngân sách, chỉ số đo | Logo, màu, kiểu chữ, quy chuẩn ứng dụng |
| Dấu hiệu làm sai | Không loại bỏ được lựa chọn nào | Chạy nhiều kênh mà không rõ nói gì | Đẹp nhưng lẫn vào đối thủ |
Những yếu tố làm chi phí tư vấn chiến lược thương hiệu tăng hoặc giảm
Chúng tôi không nêu con số ở đây
Cùng một chữ “tư vấn chiến lược” có thể là từ vài buổi làm việc đến vài tháng nghiên cứu
Thay vào đó là sáu yếu tố quyết định khối lượng việc
Phạm vi: một thương hiệu đơn lẻ thường nhẹ hơn một doanh nghiệp nhiều dòng sản phẩm cần sắp xếp kiến trúc thương hiệu
Độ sâu nghiên cứu: dựa trên dữ liệu sẵn có của doanh nghiệp khác nhiều với việc phỏng vấn khách hàng, khảo sát điểm bán và phân tích đối thủ bài bản
Số người ra quyết định: càng nhiều bên cần đồng thuận, thường càng nhiều buổi làm việc chung và vòng chỉnh sửa
Đầu ra đi kèm: đặt tên, khẩu hiệu, hướng dẫn giọng điệu hay đề bài thiết kế đều có thể cộng thêm khối lượng
Tiến độ: yêu cầu gấp có thể buộc đơn vị tư vấn dồn nhân sự, chi phí thường tăng theo
Mức chuẩn bị của doanh nghiệp: số liệu bán hàng, phản hồi khách và tài liệu cũ càng đầy đủ thì giai đoạn tìm hiểu thường càng ngắn
Đây là yếu tố anh chị có thể chủ động giảm
Khi so sánh các báo giá, hãy hỏi đơn vị tư vấn chiến lược thương hiệu hai điều
Họ sẽ nói chuyện với bao nhiêu khách hàng thật?
Tài liệu cuối cùng anh chị cầm trong tay gồm những gì?
Năm sai lầm khi xây dựng chiến lược thương hiệu
Sai lầm 1 – Bắt đầu từ logo: làm nhận diện trước rồi đi tìm lời giải thích sau
Kết quả dễ là hình đẹp nhưng khó ai nói được vì sao chọn nó
Sai lầm 2 – Định vị cho tất cả mọi người: vì sợ mất khách nên không dám chọn
Cuối cùng ít ai thấy thương hiệu đang nói với mình
Sai lầm 3 – Giá trị không có giá phải trả: chọn những chữ đẹp mà nhiều doanh nghiệp cùng nhận, nên chúng khó định hướng hành động
Sai lầm 4 – Viết xong rồi cất: chiến lược không đi vào đề bài thiết kế, kịch bản bán hàng hay tiêu chí tuyển người
Sai lầm 5 – Sao chép bên dẫn đầu: đứng cạnh đối thủ mạnh hơn với cùng một lời hứa là cuộc đua khó cho bên nhỏ
Hỏi đáp về chiến lược thương hiệu
Doanh nghiệp nhỏ có cần chiến lược thương hiệu không?
Có, doanh nghiệp nhỏ cần vì nguồn lực hạn chế buộc phải chọn đúng ngay từ đầu
Bản chiến lược một trang là đủ để bắt đầu
Chiến lược thương hiệu khác chiến lược kinh doanh thế nào?
Chiến lược kinh doanh quyết định doanh nghiệp kiếm tiền ở đâu và bằng cách nào
Chiến lược thương hiệu định hướng việc khách hàng nhìn nhận và chọn doanh nghiệp vì lý do gì
Hai bản cần khớp với nhau
Định vị thương hiệu có phải là khẩu hiệu không?
Không, định vị là vị trí anh chị muốn chiếm trong đầu khách, còn câu định vị là bản viết cho nội bộ để ra quyết định
Khẩu hiệu là cách nói định vị ấy ra bên ngoài cho dễ nhớ
Một định vị có thể sinh ra nhiều khẩu hiệu qua các năm
Bao lâu thì nên rà lại chiến lược?
Chúng tôi khuyến nghị rà mỗi năm một lần
Nên rà ngay khi có biến động lớn như mở ngành hàng mới, đổi tệp khách hay có đối thủ mới vào thị trường
Tự làm được không, hay phải thuê tư vấn chiến lược thương hiệu?
Chủ doanh nghiệp có thể tự viết bản nháp đầu tiên bằng mẫu ở trên
Người tư vấn có giá trị ở chỗ đứng ngoài, đặt câu hỏi khó và nghe khách hàng mà ít mang sẵn kỳ vọng của người trong cuộc
Đã có logo thì làm chiến lược có phải đổi logo không?
Không nhất thiết
Nếu logo hiện tại không mâu thuẫn với định vị mới, có thể giữ lại và điều chỉnh hệ thống xung quanh
Nên cân nhắc đổi khi logo đang nói điều ngược với chiến lược
Cần chuẩn bị gì trước buổi làm việc đầu tiên?
Số liệu doanh thu theo từng sản phẩm, vài phản hồi thật của khách, tài liệu thương hiệu cũ nếu có, và tên ba đối thủ anh chị lo ngại nhất
Đọc thêm
Gửi bản nháp để được góp ý miễn phí
THE MONEST là đơn vị tư vấn thương hiệu và thiết kế sáng tạo
Chúng tôi có thể giúp anh chị biến bản chiến lược thành đề bài rõ ràng cho các điểm chạm
Nếu anh chị đang cầm trên tay một bản nháp chiến lược, logo, hình ảnh thương hiệu hiện có hoặc báo giá tư vấn
Hãy gửi qua trang liên hệ trên themonest.vn
THE MONEST sẽ góp ý MIỄN PHÍ để anh chị thấy chỗ nào đã vững, chỗ nào còn hổng trước khi quyết định bước tiếp theo
Quyết định gần nhất anh chị phải đưa ra bằng cảm giác, vì chưa có chiến lược để dựa vào, là quyết định nào?
PHAN NGỌC VINH
Founder & CEO THE MONEST
BRAND CONSULTANT & CREATIVE DESIGN AGENCY