Tác giả: Phan Ngọc Vinh, Founder & CEO THE MONEST
Hãy hình dung một bàn họp, ba bộ hồ sơ năng lực đẹp ngang nhau, và người chủ doanh nghiệp ngồi giữa không biết nên tin ai
Đó là khoảnh khắc việc chọn chuyên gia thương hiệu bắt đầu khó
Trên giấy, nhiều đơn vị đều có logo đẹp, bao bì đẹp, lời hứa đẹp, còn điều anh chị cần biết không nằm trong hồ sơ nào
Bài này dành cho chủ doanh nghiệp đang cân nhắc thuê chuyên gia xây dựng thương hiệu, đơn vị tư vấn hay công ty thiết kế thương hiệu
Quan điểm của chúng tôi khá thẳng: hồ sơ năng lực chủ yếu cho thấy tay nghề của một đơn vị
Những câu hỏi họ đặt ra trong buổi gặp đầu mới cho thấy họ có nghĩ được cho doanh nghiệp của anh chị hay không
Phần lớn bài sẽ giúp anh chị nghe ra sự khác biệt đó
Chuyên gia thương hiệu làm những việc gì?
Nói gọn, chuyên gia thương hiệu giúp doanh nghiệp trả lời ba câu hỏi
Mình là ai trong mắt khách hàng?
Mình khác đối thủ ở điểm nào đáng tiền?
Mọi thứ khách nhìn thấy, nghe thấy, chạm vào có đang kể cùng một câu chuyện không?
Công việc trải dài từ nghiên cứu đến thiết kế, nhưng trọng tâm thường là quyết định chứ không phải hình vẽ
Ở phần chiến lược, họ tìm hiểu khách hàng, đối thủ và mô hình kinh doanh
Từ đó họ đề xuất định vị, tính cách thương hiệu, thông điệp chính và kiến trúc thương hiệu khi doanh nghiệp có nhiều dòng sản phẩm
Ở phần thể hiện, một đơn vị tư vấn thương hiệu thường dẫn dắt việc đặt tên, thiết kế logo, hệ nhận diện, bao bì và giọng văn
Ở phần vận hành, họ thường soạn bộ quy chuẩn để đội ngũ, nhà in và đơn vị quảng cáo dùng đúng cách
Bộ quy chuẩn còn giúp mọi người làm đúng khi chuyên gia không còn ngồi cạnh
Một chuyên gia làm tốt không chỉ giao một bộ file mà giúp anh chị có một hệ thống ra quyết định
Nhân viên phân vân chọn màu cho tấm biển mới, hay giọng nào cho lời khuyến mãi?
Câu trả lời có thể đã nằm sẵn trong bộ quy chuẩn
Chuyên gia thương hiệu khác nhà thiết kế đồ họa và agency quảng cáo ở đâu
Ba vai này hay bị gộp làm một, trong khi mỗi vai giải một bài toán khác nhau
Nhầm vai dễ dẫn đến trả tiền cho thứ mình không cần
Bảng dưới đây đặt ba vai cạnh nhau để anh chị so sánh
| Tiêu chí | Chuyên gia thương hiệu | Nhà thiết kế đồ họa | Agency quảng cáo |
|---|---|---|---|
| Câu hỏi họ giải | Doanh nghiệp nên được nhớ đến như thế nào | Ấn phẩm này trông ra sao | Chiến dịch này tiếp cận ai, ở kênh nào |
| Đầu vào cần từ anh chị | Mục tiêu kinh doanh, chân dung khách hàng, đối thủ | Nội dung, kích thước, hạn giao | Ngân sách truyền thông, mục tiêu của đợt chạy |
| Sản phẩm giao | Định vị, hệ nhận diện, bộ quy chuẩn | File thiết kế cho từng ấn phẩm | Ý tưởng chiến dịch, nội dung quảng cáo, kế hoạch kênh |
| Thời gian tác động | Dài hạn, làm nền cho nhiều hoạt động | Gắn với vòng đời ấn phẩm | Gắn với từng đợt truyền thông |
| Khi nào nên gọi | Mở doanh nghiệp, đổi hướng, tái định vị | Cần sản xuất ấn phẩm trên nền có sẵn | Thương hiệu đã rõ, cần tăng độ phủ |
Ba vai bổ trợ nhau chứ không thay thế nhau
Nhà thiết kế giỏi làm đẹp hơn một nền móng đúng, agency quảng cáo giỏi khuếch đại một thông điệp rõ
Hai vai này thường không được giao nhiệm vụ đặt nền móng hay chọn thông điệp ngay từ đầu, dù một số đơn vị làm cả hai việc
Khi nào doanh nghiệp cần chuyên gia xây dựng thương hiệu
Chúng tôi khuyến nghị anh chị tìm chuyên gia khi gặp một trong những tình huống dưới đây
Đó là lúc một quyết định sai có thể bị nhân lên qua nhiều bao bì, tấm biển, bài đăng
Tình huống thứ nhất: doanh nghiệp sắp ra mắt, chưa có tên, logo hay câu chuyện nào cố định
Mọi lựa chọn hôm nay có thể đi theo anh chị rất lâu
Tình huống thứ hai: doanh nghiệp đã chạy tốt, nhưng khách hàng nói về mình bằng những từ khác hẳn điều chủ doanh nghiệp muốn nghe
Tình huống thứ ba: mở dòng sản phẩm mới, vào thị trường mới hay chuyển từ bán sỉ sang bán lẻ
Lúc ấy hình ảnh cũ có thể không còn vừa với khách hàng mới
Tình huống thứ tư: mỗi ấn phẩm do một người làm, mỗi nơi một kiểu
Đến mức chính nhân viên cũng không chắc màu chuẩn của công ty là màu nào
Tình huống thứ năm là tình huống dễ bị bỏ qua: doanh nghiệp chuẩn bị gọi vốn, nhượng quyền hoặc chuyển giao cho thế hệ kế nghiệp
Khi ấy thương hiệu không còn là chuyện hình ảnh mà là tài sản cần được mô tả rõ để người khác tiếp nhận
Nếu anh chị chỉ cần thêm một mẫu tờ rơi trên nền nhận diện đã ổn định, một nhà thiết kế đồ họa giỏi có thể là đủ
Một đơn vị tư vấn tử tế nên nói thẳng với anh chị điều đó
Cách đánh giá một chuyên gia thương hiệu hoặc agency thương hiệu
Hồ sơ năng lực cho anh chị biết ngưỡng tay nghề, còn buổi gặp đầu cho anh chị biết cách nghĩ
Hãy dành cho buổi gặp nhiều sự chú ý hơn những trang hồ sơ bóng bẩy
Những câu hỏi nên hỏi
Hãy để ý ai hỏi nhiều hơn
Một đơn vị làm việc bài bản thường hỏi về biên lợi nhuận, nhóm khách trung thành nhất, lý do khách bỏ đi
Họ cũng hỏi về đối thủ mà anh chị ngại nhất, thường trước khi nói đến màu sắc hay phông chữ
Nếu họ mở ngay mẫu logo khi chưa nghe bài toán của anh chị, đó là dấu hiệu nên hỏi thêm họ dựa vào đâu để đề xuất
Hãy hỏi quy trình gồm những bước nào, mỗi bước anh chị nhận được gì và duyệt ở đâu
Hãy hỏi ai trực tiếp làm dự án hằng ngày, và khi hai bên không đồng ý về một phương án thì xử lý ra sao
Câu trả lời cho câu cuối cho thấy khá rõ mức độ chuyên nghiệp của họ
Dấu hiệu đáng ngại
Dấu hiệu thứ nhất là cam kết kết quả kinh doanh bằng con số cụ thể khi chưa hiểu doanh nghiệp
Rất khó để ai hứa chắc được doanh số chỉ từ một bộ nhận diện
Dấu hiệu thứ hai là báo giá chỉ ghi “thiết kế trọn gói” mà không nói rõ phạm vi
Phạm vi ấy gồm số phương án, số vòng chỉnh sửa, định dạng file, và quyền sở hữu hay quyền sử dụng thiết kế được ghi ra sao
Dấu hiệu thứ ba là hồ sơ năng lực toàn hình đẹp nhưng không có một dòng nào giải thích vì sao chọn hướng đó
Dấu hiệu thứ tư là đơn vị đồng ý với mọi ý kiến của anh chị
Người chỉ biết gật đầu khó giúp anh chị tránh sai lầm
Danh sách kiểm 8 câu hỏi gửi cho ứng viên
Anh chị có thể chép nguyên danh sách dưới đây, gửi cho từng ứng viên trước buổi gặp
Hãy so cách họ trả lời chứ không chỉ so nội dung câu trả lời
Câu 1: Trước khi đưa ra phương án, bên bạn cần biết những gì về doanh nghiệp chúng tôi?
Câu 2: Quy trình gồm những giai đoạn nào, mỗi giai đoạn chúng tôi nhận được gì và duyệt ở đâu?
Câu 3: Ai là người trực tiếp làm dự án hằng ngày, và chúng tôi có được làm việc với người đó không?
Câu 4: Báo giá bao gồm bao nhiêu phương án, bao nhiêu vòng chỉnh sửa, và phần nào sẽ tính thêm?
Câu 5: Khi dự án kết thúc, chúng tôi nhận file gì, định dạng nào, và hợp đồng ghi quyền sở hữu, quyền sử dụng thiết kế ra sao?
Câu 6: Bên bạn sẽ làm gì nếu chúng tôi không đồng ý với phương án được đề xuất?
Câu 7: Bên bạn có giao bộ quy chuẩn thương hiệu để đội ngũ chúng tôi tự dùng về sau không?
Câu 8: Có điều gì trong cách chúng tôi đang làm mà bên bạn khuyên nên dừng lại không?
Câu thứ tám là một phép thử hữu ích
Một đơn vị dám chỉ ra điều chưa ổn ngay từ đầu có thể cũng sẵn sàng bảo vệ phương án đúng khi anh chị phân vân
Phần câu hỏi về quyền sở hữu và quyền sử dụng chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý
Anh chị nên nhờ luật sư đọc hợp đồng trước khi ký
Các hình thức hợp tác với đơn vị tư vấn thương hiệu
Một đơn vị tư vấn thương hiệu thường làm việc theo một trong ba hình thức dưới đây
Hình thức thứ nhất là theo dự án: phạm vi, sản phẩm giao và mốc thời gian được chốt từ đầu
Ví dụ một dự án định vị kèm hệ nhận diện, hay một dự án thiết kế bao bì cho dòng sản phẩm mới
Cách này phù hợp khi anh chị đã biết rõ mình cần giải bài toán nào
Hình thức thứ hai là tư vấn định kỳ: chuyên gia đồng hành theo chu kỳ hai bên thỏa thuận
Chuyên gia góp ý cho các quyết định thương hiệu phát sinh và duyệt ấn phẩm trước khi in
Cách này giúp mọi thứ dễ đi đúng hướng sau khi bộ nhận diện ra đời
Hình thức này phù hợp với doanh nghiệp làm nhiều ấn phẩm, nhiều đợt truyền thông mà chưa có người phụ trách thương hiệu nội bộ
Hình thức thứ ba là kết hợp: bắt đầu bằng một dự án nền tảng rồi chuyển sang tư vấn định kỳ
Người tạo ra hệ thống cũng là người theo dõi việc hệ thống được dùng đúng
Anh chị có thể cân nhắc cách này nếu doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh và cần một người giữ cho hệ thống nhất quán
Yếu tố làm chi phí tư vấn thương hiệu tăng hoặc giảm
Bài này không nêu con số vì chi phí gắn với bài toán cụ thể của từng doanh nghiệp
Tuy vậy, anh chị vẫn có thể đọc được một báo giá nếu biết các yếu tố đứng sau nó
Chi phí tăng khi phạm vi rộng hơn, ví dụ cần nghiên cứu khách hàng và đối thủ bài bản thay vì dùng dữ liệu sẵn có
Chi phí cũng tăng khi số dòng sản phẩm, số thương hiệu con hay số thị trường tăng lên
Nhiều phương án thiết kế, nhiều vòng chỉnh sửa hoặc bộ quy chuẩn chi tiết đến từng ứng dụng cũng làm chi phí tăng
Tiến độ gấp buộc đội ngũ dồn người cho dự án của anh chị cũng có thể làm giá tăng
Chi phí ban đầu có thể thấp hơn khi anh chị chuẩn bị sẵn thông tin và có một người ra quyết định cuối cùng rõ ràng
Chốt phạm vi trước khi bắt đầu cũng giúp ích
Chọn làm theo giai đoạn cũng vậy: làm nền tảng trước, mở rộng ứng dụng khi doanh nghiệp sẵn sàng
Thứ dễ làm chi phí phình to là đổi ý giữa chừng vì nội bộ chưa thống nhất
Sai lầm khi chọn đơn vị tư vấn thương hiệu
Sai lầm thứ nhất là chọn theo giá thấp nhất mà không so phạm vi
Hai báo giá chênh nhau có thể đang mô tả hai công việc khác hẳn nhau
Sai lầm thứ hai là chọn theo phong cách hình ảnh mình thích thay vì theo khách hàng mình muốn chinh phục
Sở thích của chủ doanh nghiệp không phải lúc nào cũng trùng với khẩu vị của khách
Sai lầm thứ ba là giao việc cho một công ty thiết kế thương hiệu mà không có bản tóm tắt yêu cầu, rồi chờ họ đoán đúng
Sai lầm thứ tư là để quá nhiều người cùng duyệt, mỗi người sửa một chút
Đến cuối, không ai còn nhận ra ý tưởng ban đầu
Sai lầm thứ năm là coi thương hiệu là việc làm một lần: nhận bộ file, cất vào máy, rồi ấn phẩm sau lại làm theo cảm hứng
Vì vậy khi đánh giá ứng viên, hãy hỏi họ giúp anh chị giữ hệ thống ra sao sau ngày bàn giao
Hỏi đáp về chuyên gia thương hiệu
Chuyên gia thương hiệu và chuyên gia marketing khác nhau thế nào?
Marketing theo nghĩa rộng bao gồm cả định vị, phân khúc khách hàng và thương hiệu
Trong thực tế, chuyên gia marketing thường phụ trách thị trường, giá, kênh bán và khuyến mãi để thúc đẩy doanh số
Chuyên gia thương hiệu thường tập trung vào định vị và việc khách hàng hiểu, nhớ doanh nghiệp ra sao
Hai mảng giao nhau và hỗ trợ lẫn nhau
Doanh nghiệp nhỏ có cần thuê chuyên gia thương hiệu không?
Doanh nghiệp nhỏ cũng nên có một nền móng rõ, vì ngân sách hạn chế không cho phép thử sai nhiều lần
Anh chị không cần làm mọi hạng mục cùng lúc
Hãy bắt đầu từ định vị và vài điểm chạm quan trọng nhất, rồi mở rộng dần khi doanh nghiệp lớn lên
Nên chọn chuyên gia cá nhân hay agency thương hiệu?
Chuyên gia cá nhân thường cho anh chị sự làm việc trực tiếp với một người
Agency thương hiệu thường có đội ngũ nhiều kỹ năng và sức xử lý khối lượng lớn hơn
Câu hỏi đúng không phải là cá nhân hay tổ chức
Điều cần hỏi là ai sẽ thật sự ngồi làm dự án của anh chị, và người đó có đủ thời gian không
Một dự án xây dựng thương hiệu kéo dài bao lâu?
Thời gian phụ thuộc vào phạm vi, số phương án và tốc độ duyệt của chính doanh nghiệp
Một đơn vị làm việc bài bản thường đưa lịch có mốc cụ thể cho từng giai đoạn
Anh chị nên hỏi rõ mốc nào phụ thuộc vào việc phản hồi của phía mình
Cần chuẩn bị gì trước buổi gặp đầu tiên?
Hãy chuẩn bị mô tả ngắn về sản phẩm, khách hàng chính, đối thủ và mục tiêu trong vài năm tới
Nên mang theo những gì đang dùng như logo, bao bì, hình ảnh, và cả những điều anh chị chưa hài lòng
Càng thẳng thắn thì buổi gặp càng có giá trị
Làm sao biết đơn vị tư vấn thương hiệu đang làm tốt trong dự án?
Một dấu hiệu rõ là anh chị hiểu vì sao mỗi phương án được chọn và tự giải thích lại được cho đội ngũ của mình
Nếu sau mỗi buổi trình bày anh chị chỉ nhớ hình mà không nhớ lý do, hãy đề nghị họ trình bày lại phần lập luận
THE MONEST giúp được gì cho doanh nghiệp?
THE MONEST là đơn vị tư vấn và thiết kế thương hiệu
Tùy bài toán của anh chị, chúng tôi có thể trao đổi về định vị, đặt tên, logo, hệ nhận diện, bao bì và bộ quy chuẩn
Chúng tôi cũng có thể trao đổi về hình thức làm việc theo dự án hay tư vấn định kỳ
Đọc thêm
- Thiết kế thương hiệu
- Xây dựng thương hiệu
- Nhận diện thương hiệu
- Thiết kế logo
- Chiến lược thương hiệu
Nếu anh chị đang cầm một logo, một bản nháp, vài hình ảnh hay một báo giá từ đơn vị khác mà chưa chắc nên quyết thế nào
Hãy gửi cho THE MONEST qua trang liên hệ trên themonest.vn
Chúng tôi sẽ góp ý MIỄN PHÍ để anh chị có thêm một góc nhìn trước khi ký
Trong buổi gặp gần nhất với một đơn vị thiết kế, ai là người đặt câu hỏi nhiều hơn, anh chị hay họ?
PHAN NGỌC VINH
Founder & CEO THE MONEST
BRAND CONSULTANT & CREATIVE DESIGN AGENCY